Home » UJ 2022/23 » Sztuka Cyborgów: od Höch po Harbisson

Sztuka Cyborgów: od Höch po Harbisson

Spread the love

Neil Harbisson i Moon Ribas, Źródło: RU RESIDENCY

Sztuka cyborgów polega na łączeniu elementów technologicznych z ludzkim ciałem. Początkowo wizje te wyrażane były na płótnie przez takich autorów jak Hannah Höch. W końcu jednak płótnem stało się ciało. Do współczesnych artystów, którzy identyfikują się jako cybordzy należą m.in. Neil Harbisson, Moon Ribas, Joe Dekni, Manel De Aguas czy Jean-Louis Gonzal. 

Początki Sztuki Cyborgów

Prekursorem sztuki cyborgów można nazwać Hannah Höch, która tworzyła z fotografii najróżniejsze kolaże. Artystka zaliczana była do berlińskich dadaistów. Dadaizm promował dowolność, swobodę  wyrazu artystycznego i zerwanie z tradycją. Twórczość Hannah Höch stanowi według Marcela zapowiedź manifestu cyborgów, który w 1984 opublikowała Donna Haraway (2019). Sztuka w ówczesnych czasach była przesiąknięta feminizmem. Kobieta była uznawana za podobną do maszyny, gdyż zarówno ona, jak i maszyna, nie były stawiane w jej odczuciu za równe racjonalnemu mężczyźnie. Takie przedstawienie kobiet, jako mniej racjonalnych, a także zarządzanych przez innych, miało pomóc im dostrzec prawdę i zdystansować się do systemu w którym żyły. Jak pisze w swoim manifeście Donna Harway:

„Przed technologią nie możemy ani uciec, ani wpaść w bezkrytyczną euforię, raczej z optymizmem, radością i kreatywnością trzeba Meduzie spojrzeć w twarz i wymyślić jakieś całkowicie nowe sposoby współżycia z monstrum, którym staliśmy się my sami” Donna Haraway

Hannah Höch, The Puppet Balsamine, 1927 | Hannah hoch, Puppets, Dada art

Hannah Höch – The Puppet Balsamine (1927)

Pierwszy Artysta zidentyfikowany jako Cyborg

Neil Harbisson, to pierwszy artysta, który został zidentyfikowany jako cyborg (WEB1). W 2003 roku wziął on udział w wykładzie na temat cybernetycznych rozszerzeń sensorycznych, wygłoszonym przez Adama Montandona (Yasenchak, 2013).  Możliwość cyfrowego wzmocnienia swoich zmysłów była dla niego niezwykłą okazją do poprawy swojej kondycji, gdyż cierpiał na achromatopsję. Rozpoczął więc ze swoim profesorem prace nad nowoczesnym typem protezy Eyeborg, która wykorzystałby istniejące zmysły człowieka do stworzenia całkowicie nowego, sztucznego zmysłu. Tak właśnie powstało urządzenie, która znajduje się na głowie Neila Harbissona i ma za zadnie pomóc mu identyfikować kolory za pomocą dźwięków. Urządzenie działa w połączeniu z oprogramowaniem na laptopie, który Harbisson ma zawsze przy sobie. Oprogramowanie konwertuje kolor na wyraźną częstotliwość dźwięku, przesyłaną następnie do chipa wszczepionego z tyłu szyi, przepuszczając fale dźwiękowe przez kości i docierając do ucha wewnętrznego.

„Czułem, że używając dźwięku, da to [Harbissonowi] dobre przybliżenie koloru, ponieważ ma bardzo dobrą percepcję wysokości dźwięku, ponieważ jest zapalonym muzykiem. Byłem przekonany, że zmiana koloru na dźwięk będzie odpowiednim i skutecznym sposobem ponownego mapowania mózgu Neila, ponieważ naturalne występowanie synestezji wydaje się sugerować, że zmysły wzrokowe i słuchowe mogą w niektórych przypadkach nakładać się na siebie.” – Adam Montandon

W jednym z TED talków Neil Harrison śmieje się, że kiedyś ubierał się w taki sposób, aby wyglądać dobrze, a teraz ubiera się tak, aby dobrze to brzmiało np. na pogrzeb ubrałby się w akord h-moll, który kojarzy nam się z akordami smutnymi (WEB2). Dzięki swojej protezie artysta może komponować muzykę za pomocą nawet jedzenia, a następnie zjadać swoją ulubioną piosenkę. Przedstawia on wizje nowoczesnej restauracji, gdzie ludzie zamawialiby swoje ulubione piosenki do stolika, a następnie je zjadali, podobnie jak on sam czyni.  Bycie cyborgiem zdecydowanie wpłynęło na jego kreatywność, co widać również w jego przedstawionych poniżej pracach. Harbisson maluje obrazy na podstawie słyszanych piosenek, a także tworzy portrety z twarzy ludzi. Zauważa, że niektórzy mogą wyglądać ładnie, ale za to fatalnie brzmieć.

neil harbisson mozart

Mozart’s “Queen of the Night”, Neil Harbisson

Sonochromatic Records to seria porysowanych i uszkodzonych płyt winylowych, które Neil Harbisson przekształcił na kolor każdego utworu (WEB3)

Sonochromatic Record Painting by Neil Harbisson | Saatchi ArtSonochromatic Record Painting by Neil Harbisson | Saatchi Art

Sonochromatic Records, Neil Harbisson

Czując wibracje

Moon Ribas to kolejna postać, która identyfikuje się jako cyborg (WEB4). To tancerka, mająca implant w ramieniu, który połączony jest z internetowym sejsmografem. Artystka czuje wibracje w ramieniu za każdym razem, kiedy gdzieś na na naszej planecie jest trzęsienie ziemi. Intensywność trzęsienia ziemi wpływa na intensywność wibracji.

Joe Dekni również czuje wibracje, ale są to wibracje zupełnie innego typu niż u Moon Ribas. Artysta posiada sztuczny narząd, oparty na sonarze echolokacyjnym używanym przez nietoperze do identyfikacji obiektów w ich otoczeniu. Operacja odbyła się w Transpecies Society w Barcelonie i była częścią performansu z instalację audiowizualną (WEB5).

„Pierwszą rzeczą, jaką poczułem po otrzymaniu wibracji, było uczucie pieczenia, po którym nastąpiło uczucie satysfakcji. Było to podobne do tego, co można poczuć podczas tatuowania, ale bardziej intensywne. Wtedy poczułem jednocześnie szczęście i ból () Technologia cyborgów oferuje nam spojrzenie w nieznane. Moim celem w tym projekcie jest postrzeganie tego, co niefizyczne lub paranormalne, abym mógł znaleźć dalsze ścieżki samorozwoju” – Joe Dekni

1540306428061-IMG_8345

Joe Dekni, źrodło: i-D Spain

Bliżej Matki Natury i zjawisk pogodowych

“Stając się transgatunkowym cyborgiem, odrzuciłem ideę, że ludzie są w centrum wszystkiego. Połączyłem się z wodą przez płetwy pogodowe. Dają mi siłę i pozwalają wsłuchiwać się we wszechmoc natury, bez której byśmy nie istnieli. Dzięki technologii zbliżam się do natury i innych gatunków, zamiast odwracać się od nich. My również jesteśmy zwierzętami i jesteśmy tak samo częścią natury, jak każdy inny organizm”. – Manel De Aguas

Fundacja na rzecz Cyborgów

“We are the first generation ABLE TO decide what organs and senses WE WANT to have” – Cyborg Fundation

Cyborg Fundation to fundacja stworzona w 2010 przez wymienianych wyżej Moon Ribas i Neila Harbissona (WEB7). Celem fundacji jest badanie, rozwój i promocja projektów związanych z tworzeniem dodatkowych zmysłów, wykorzystując nowe technologie w ludzkim ciele. Autorzy strony podają przepis w jaki sposób można ulepszyć siebie i stać się cyborgiem. Cyborg Foundation koncentruje się na sztucznych zmysłach, w których bodźce są gromadzone przez technologię, ale w przeciwieństwie do sztucznej inteligencji, inteligencja jest tworzona przez człowieka. Według nich sztuka cyborgów to ruch artystyczny, w którym artyści wykraczają zmysłami poza granice fizyczne, wprowadzając technologię do swojego ciała. Takie zmiany sprawiają w odczuciu cyborgów, że świat może zostać odkryty ponownie, ukazując do tej pory niedostępne zależności.

Fundacja podejmowała współpracę z wieloma instytucjami jak: Brajl Bez Granic (Braille Without Borders) w Tybecie, Społeczeństwo Niewidomych Pichicha (Blind Society Of Pichicha) w Ekwadorze, oferując niepełnosprawnym anteny sonochromatyczne, aby mogli oni doświadczyć koloru.

The Cyborg Foundation: Beyond Sense

Przepis na ulepszenie siebie ze strony Cyborg Fundation 

Prawa Obywatelskie Cyborów

W 2016 fundacja wraz z Richem MacKinnonem zaproponowała listę praw obywatelskich cyborgów. Prawa te bronią swobód obywatelskich cyborgów oraz zapewniają nietykalność ich zmodyfikowanych ciał. Przewidują bitwę o własność, licencjonowanie i kontrolę anatomii rozszerzonych, alternatywnych i syntetycznych, a także wytwarzanych przez nie komunikatów i danych.

Wolność od demontażu Freedom from Disassembly

Osoba powinna cieszyć się świętością integralności cielesnej i być wolna od niepotrzebnych przeszukań, zajęcia, zawieszenia lub przerwania funkcji, oddzielenia, demontażu lub demontażu bez należytego procesu.

Wolność Morfologii Freedom of Morphology

Osoba powinna mieć swobodę (klauzula mowy) wyrażania siebie poprzez tymczasowe lub stałe adaptacje, zmiany, modyfikacje lub rozszerzenia kształtu lub formy swojego ciała. Podobnie, osoba powinna być wolna od wymuszonych lub w inny sposób mimowolnych zmian morfologicznych.

Prawo do organicznej naturalizacji Right to Organic Naturalization

Osoba powinna być wolna od wyzysku lub wyrządzającej szkody stronie trzeciej własności żywotnych i wspierających systemów organizmu. Osoba jest uprawniona do uzasadnionego naliczenia udziałów własnościowych w własnościach osób trzecich przymocowanych, zajętych, osadzonych, wszczepionych, wstrzykniętych, wstrzykniętych lub w inny sposób trwale zintegrowanych z ciałem osoby w celach długoterminowych.

Prawo do suwerenności cielesnej Right to Bodily Sovereignty

Osoba ma prawo do dominacji nad inteligencją i agentami oraz ich działalnością, niezależnie od tego, czy działają jako stali mieszkańcy, goście, zarejestrowani kosmici, intruzi, powstańcy lub najeźdźcy w ciele osoby i jej domenie.

Równość dla mutantów Equality for Mutants

Prawnie uznany mutant korzysta ze wszystkich praw, korzyści i obowiązków rozciągających się na osoby fizyczne.

Tattowanie z protezą

Innym ciekawym przykładem artysty, który wykorzystuje w swojej sztuce nowe technologie jest JC Sheitan (WEB8). Wraz z Jean-Louis Gonzal, tworzącym niesamowite prace „biomechaniczne” zaprojektowali maszyną do tatuażu protetycznego. Urządzenie może obracać się o 360 stopni, dając JC Sheitan niezwykłe możliwości do wykorzystania swoich tattoatorskich umiejętności. Jego tatuaże są szczegółowe i wyraziste. Można zastanawiać się nad tym czy protezy czynią już kogoś cyborgiem (z powodu mniejszej ingerencji i większej łatwości demontażu), jednak postać JC Sheitan z pewnością jest inspirująca. 

 

 

Czy powinniśmy zmieniać siebie i stać się cyborgiem?

Bycie cyborgiem zdaje się być odległym konceptem Science Fiction, ale już od 2003 roku możemy spotkać prawdziwych cyborgów, takich jak Neil Harbisson. Choć współcześnie każdy może być cyborgiem (o ile pozwoli na to wyobraźnia i sytuacja materialna danej osoby), a sztuka cyborgów jest fascynująca, wywiera niesamowite wrażanie na twórcy i odbiorcy, uważam, że usprawnianie swojej kondycji technologią powinno w szczególności zostać przeznaczone dla osób z niepełnosprawnościami czy deficytami, czego przykładem jest choćby achromatopsja. Współprace Cyborg Fundation z osobami niewidomymi pokazują, że cel fundacji jest słuszny, jednak należy pamiętać o tym, że opisywane modyfikacje ciała mogą być nieodwracalne i w dłuższej perspektywie uciążliwe. Z tego powodu w moim odczuciu nie powinny być one wprowadzane tylko ze względów wizualnych, chęci zmiany sposobu postrzegania świata. Być może, podobnie jak w sytuacji operacji plastycznej, należałoby zalecić osobom, które chcą stać się cyborgiem, badania psychologiczne. Wiele osób decydujących się na operacje plastyczne posiada dysmorfofobię, czyli chorobę psychiczną związaną z natrętnymi myślami o wyimaginowanych wadach i strachu, że jest się brzydkim takim jakim się jest. Z tego powodu należy mieć na uwadze możliwość wystąpienia nowej odmiany tego zaburzeniu, powiązanej z chęcią zastępowania części swojego ciała nową technologią – lepszą, sprawniejszą, co może prowadzić do obsesji na punkcie zmian.   

Harbisson twierdzi, że jako ludzie przyjęliśmy złą perspektywę, ponieważ zamiast zmieniać planetę, powinniśmy zmienić siebie. Podobne poglądy wybrzmiewają z ust Manel de Aguas, próbującego zbliżyć się do Matki Natury. Na pewno siebie i swoje nawyki zmienić jest łatwiej, ale zanim zaczynieniem stawać się cyborgiem, powinniśmy odpowiedzieć sobie jeszcze na kilka pytań. Po pierwsze, jak takie zmiany mają się do naszej tożsamości? Czy stając się cyborgiem wyrażamy siebie, czy może zatracamy siebie? Dobrym przykładem rozważań na ten temat jest paradoks Statku Tezeusza, gdzie wymieniane były części statku, aż w końcu nie było już żadnej która była pierwotna. Póki co, nie ma możliwości takich drastycznych zmian jednostki, jednak należy mieć je na uwadze. Równie ciekawy przykład problemów stawania się cyborgiem można znaleźć w popkulturze. W świecie gry  RPG Cyberpunk 2077, im więcej modyfikacji ma nasza postać, tym bardziej traci ona na cesze człowieczeństwa, co może nas doprowadzić do tzw. cyberpsychozy, czyli stanu, gdzie nie jesteśmy już sobą i stajemy się bardzo agresywni, wręcz pozbawieni skrupułów.

Literatura cytowana

  1. Marcela, M. (2019). Manifesty cyborgów: awangardowa wizja fuzji kobiety z ma-szyną (Hannah Höch-Giannina Censi-Mina Harker).
  2. Haraway, D. (2003). Manifest cyborgów: nauka, technologia i feminizm socjalistyczny lat osiemdziesiątych (przeł. S. Królak i E. Majewska). Przegląd Filozoficzno-Literacki, (1 (3)), 49-87.
  3. Yasenchak, D. (2013). Filling the Colorless Void: The Cybernetic Synaesthesia of Neil Harbisson. Retrieved Oct25, 2015.
  4. Neil Harbisson https://youtu.be/an_Qc0Q1MHE
  5. Neil Harbisson TED Talk https://www.ted.com/talks/neil_harbisson_i_listen_to_color
  6. Sonochromatic Records https://www.saatchiart.com/account/artworks/839763
  7. Moon Ribas https://youtu.be/MdDfAdSeRNQ
  8. Joe Dekni https://i-d.vice.com/en/article/gye7kw/artist-joe-dekni-cyborg-cheekbone-implant
  9. Manel de Aguas https://www.youtube.com/watch?v=9K957NfUCj8
  10. Cyborg Fundation https://www.cyborgfoundation.com/
  11. Tattowanie z protezą https://www.youtube.com/watch?v=LB7Ljo2iFnU&t=12s

Leave a comment

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *

Najnowsze komentarze