Home » Uncategorized » Długowieczność – fact or fiction?

Długowieczność – fact or fiction?

Spread the love
źr. https://theconversation.com/jeff-bezos-is-looking-to-defy-death-this-is-what-we-know-about-the-science-of-ageing-175379

Natura,technologia informatyczna i inne strategiemające zapewnić długowieczność. Analiza społecznych programów promowania długiego, zdrowego życia.

Wydaje się, że w badaniach nad odwróceniem wieku, a nawet bardziej ogólnie w biotechnologii, następuje gwałtowny, wykładniczy postęp. Rozpowszechnianie najnowocześniejszych szczepionek, rozwój zaawansowanych immunoterapii, nowatorskie badania nad przeprogramowaniem epigenetycznym to tylko nieliczne przykłady ilustrujące wzrost zainteresowania tymi tematami w ostatnim czasie.
Wśród obserwatorów nie brakuje również i możnych tego świata; Elon Musk, Bill Gates, Vitalik Buterin, Brian Armstrong, Jeff Bezos, Richard Heart i Peter Thiel to zaledwie gartska reprezentantów światowej sceny biznesu, publicznie wyrażających zainteresowanie szeroko pojętą „długowiecznością”. Lecz na ile możemy uznać podobne prognozy za realistyczne i mające szanse na sukces? Temu pragnę przyjrzeć się w poniższym artykule.

Czym jest starość?

Cyfrowe odmładzanie aktorów nabrało ostatnio popularności; na zdj. Robert de Niro z “Irlandczyka” (2019) w reż. Martina Scorsese

Najprostsza i najpowszechniej uznawana definicja starzenia się jest jednocześnie najmniej pomocna: starzenie się to wzrost ryzyka śmierci z przyczyn wewnętrznych, czyli niewydolności jednego lub więcej narządów lub układów istotnych dla życia. Osoba jest bardziej wiekowa, jeśli jej ryzyko śmierci wzrosło wraz z upływem czasu.

Aby uzyskać lepsze wyjaśnienie niż powyższe, musimy zapytać, dlaczego i jak przebiega starzenie się. Ogólnie rzecz biorąc, istnieją dwie szkoły myślenia na ten temat.

1. Pierwsza, dominująca szkoła twierdzi, że starzenie się jest spowodowane uszkodzeniami, formami zużycia komórek i tkanek, a szkody te prowadzą do charakterystycznych zmian i usterek w naszej biologii.

2. Druga, mniejsza szkoła twierdzi, że starzenie się jest rozwiniętym programem charakterystycznych zmian i niepowodzeń w naszej biologii, które z kolei powodują uszkodzenia i ostatecznie śmierć.

Jednym z głównych reprezentantów pierwszej szkoły jest Aubrey de Grey, brytyjski naukowiec-bioinformatyk i teoretyczny biogerontolog, założyciel Fundacji SENS i współzałożyciel Methuselah Foundation.

Jednym ze znamion kompleksowości procesu starzenia się jest fakt, że społeczności badawczej nie udało się dotychczas dokładnie określić wszystkich rodzajów uszkodzeń, zmian i niepowodzeń, które towarzyszą starzeniu się.  Ówczesny spór angażujący biologów, geriatrów i gerontologów to dylemat kolistej przyczynowości, a więc pytanie o to „Co było pierwsze, jajko czy kura?”; czy to uszkodzenia powodują zmiany, czy też zmiany powodują uszkodzenia? Problematyce przyjrzymy się w dalszej części tekstu.

Jakie są koszta i ekonomiczne konsekwencje starzenia się?

The Effect of Population Aging on Economic Growth, The Labor Force and Productivity źr. badacze z Rand Corporation https://www.rand.org/pubs/working_papers/WR1063-1.html

Około 2/3 wszystkich zgonów na świecie jest spowodowanych starzeniem się i jego konsekwencjami. Odsetek ten sięga 9/10 w bogatszych krajach, takich jak USA: każdego dnia ponad 100 000 osób traci życie z powodu procesów starzenia się. Rzadko są to przyjemne lub łatwe zakończenia. Starość stopniowo zwiększa prawdopodobieństwo wystąpienia szeregu śmiertelnych lub upośledzających chorób: chorób układu krążenia, amyloidozy, demencji i wielu innych. Setki milionów ludzi żyje z coraz większym przewlekłym bólem, niepełnosprawnością i cierpieniem będącym skutkiem starzenia się.

Frakcja populacji Stanów Zjednoczonych w wieku 60+ lat  wzrośnie o 21% w latach 2010-2020 i o 39% w latach 2010-2050 (Administration on Aging, 2014). Ta dramatyczna zmiana w strukturze wiekowej populacji Stanów Zjednoczonych – sama w sobie będąca efektem historycznych spadków płodności i umieralności – może potencjalnie negatywnie wpłynąć na wyniki gospodarki, jak również na trwałość rządowych programów uprawnień, a także może spowodować spadek konsumpcji całej populacji.

Przeważająca większość wszystkich wydatków medycznych jest przeznaczana na leczenie skutków starzenia się lub zapewnienie opieki paliatywnej osobom starszym. Ponadto starzenie się pociąga za sobą ogromne koszty alternatywne: osoby, które stają się słabe i niezdolne do pracy, mogłyby w przeciwnym razie nadal zarabiać i wytwarzać wartość, przyczyniając się do światowego wzrostu PKB. Kwoty są oszałamiające: koszty leczenia najbardziej powszechnych przewlekłych schorzeń w USA wynoszą około 280 miliardów dolarów i około 1 miliarda strat powstałych na skutek braku produktywności. Jeżeli procesy starzenia się mogłyby być spowolnione tylko o jeden rok na całym świecie, przyniosłoby to zysk ekonomiczny w wysokości 38 miliardów dolarów każdego roku.

Co mogę zrobić, aby żyć dłużej w dobrym zdrowiu?

Wykazano, że regularna aktywność fizyczna, przestrzeganie stałego cyklu dobowego, praktyka ograniczania kalorii czy też zawężanie okna żywieniowego (np. poprzez stosowanie popularnego postu-dobowego, tzw. “Intermittent Fasting”) przy optymalnym odżywianiu przedłużają życie u zwierząt laboratoryjnych. Powszechnie wiadomo że powyższe działania prowadzą do poprawy krótkoterminowych mierników zdrowia u ludzi w taki sam sposób, jak u zwierząt laboratoryjnych. Po drugiej stronie skali, otyłość, siedzący tryb życia oraz nadmiar jedzenia skracają średnią długość życia i pogarszają stan zdrowia u zwierząt laboratoryjnych, co przekłada się również na ludzi. Przeważająca ilość i jakość badań utwierdziła powyższe wytyczne jako złoty standard, przeciwko któremu powinny być mierzone inne twierdzenia dotyczące praktyk zdrowotnych.

Należy podkreślić, że dotychczas nie wykazano w sposób zadawalający aby jakakolwiek obecnie dostępna technika lub technologia medyczna  poza powyższym złotym standardem gwarantowała długowieczność. Mimo iż technologia medyczna jest stale rozwijana, środowisko badawcze ostrożnie podchodzi do wszelkich odkryć reklamujących się jako nowa “fontanna młodości”.

Jakie są przyczyny starzenia się?

Głównym nurtem w środowisku naukowym jest stanowisko, że starzenie się jest spowodowane nagromadzeniem różnych form nienaprawionych uszkodzeń komórkowych i tkankowych. Te uszkodzenia następnie inicjują spiralę; Dochodzi do nadprodukcji ewolujących odpowiedzi organizmu, które usiłują zrekompensować szkody i usterki w danym systemie biologicznym, prowadząc do dalszych szkód, i tak dalej. Początkowe nieliczne uszkodzenia z biegiem czasu mnożą się, prowadząc do rozwinięcia patologii. Istnieje wiele dyskusji na temat tego, które z tych form uszkodzenia są ważniejsze od innych, i jak dokładnie odnoszą się do konkretnych warunków medycznych związanych z wiekiem, ale sama taksonomia rodzajów uszkodzeń powodujących starzenie została raczej solidnie nakreślona. Te różne podstawowe formy uszkodzeń zostały odkryte w ciągu ostatniego stulecia, z najnowszą weryfikacją w późnych latach 80-tych, i jest ich 7:

Slajd z prezentacji TEDxMünchen Aubrey de Grey
źr. https://www.youtube.com/watch?v=AvWtSUdOWVI

1) Utrata komórek, atrofia komórkowa tkanek; komórki które nie są uzupełniane stopniowo zawodzą w swoich funkcjach wraz z wiekiem.

2) Obsesyjnie replikujące się komórki; Mutacje i inne przypadkowe zmiany w naszym jądrowym DNA pojawiają się przez całe życie, zwiększając ryzyko wystąpienia w organizmie odpowiedniej kombinacji mutacji, która spowoduje powstanie komórki nowotworowej, replikującej się w sposób niekontrolowany i tworzącej guzy.

3) Mutacje mithochondrialne; Nasze mitochondrialne DNA leży poza jądrem komórkowym i dlatego łatwiej ulega uszkodzeniom niż DNA jądrowe. Upośledza to jego krytyczne funkcje i prowadzi do powstania małej, ale znaczącej populacji dysfunkcyjnych komórek rozproszonych w całym organizmie, które powodują szkodliwe zakłócenia w tkankach i procesach.

4) Komórki starzejące się/odporne na śmierć: Komórki starzejące się to takie, które uległy uszkodzeniu lub osiągnęły wyewoluowane granice podziału komórek i wyłączają się. Powinny zostać zniszczone przez układ odpornościowy lub przez ich własne programy autodestrukcji, ale przez lata mimo to gromadzą się tam, gdzie nie są pożądane, np. w stawach. Komórki starzejące się degradują integralność otaczającej je tkanki, a także uwalniają szkodliwe sygnały, które zwiększają prawdopodobieństwo, że pobliskie komórki również staną się starzejące.

5) Odpady wewnątrz-komórkowe: Kilka form twardych produktów odpadowych gromadzi się w długo żyjących komórkach, takich jak komórki układu nerwowego, upośledzając funkcje porządkowe komórki i ostatecznie uniemożliwiając jej wykonywanie pracy lub powodując jej nieprawidłowe działanie.

6) Odpady poza-komórkowe: Z wiekiem niewielka garstka różnych białek źle się składa i gromadzi się poza komórkami w postaci grudek i fibryli zwanych amyloidem. Są one związane z wieloma schorzeniami związanymi z wiekiem, takimi jak choroba Alzheimera, ale nie jest jeszcze w pełni zrozumiałe, w jaki sposób powodują one szkody.

7) Odpady “sztywne”: Niektóre białka znajdujące się poza komórkami, takie jak te niezbędne dla ścian tętnic i elastyczności skóry, są tworzone we wczesnym okresie naszego życia i nigdy nie podlegają recyklingowi lub podlegają recyklingowi bardzo powoli. Te długo żyjące białka są podatne na reakcje chemiczne zwane wiązaniami krzyżowymi, które je sklejają lub w inny sposób obniżają ich skuteczność.

Starzenie to cykliczne uszkadzanie; trzecia droga Aubrey’a de Grey’a

Aubrey De Grey, computer scientist, biogerontologist and founder of Strategies for Engineered Negligible Senescence (SENS) photographed in Cambridge.

Aubrey de Grey w swojej książce Ending aging: the rejuvenation breakthroughs that could reverse human aging in our lifetime, proponuje trzecią drogę, swoiste wyjście poza wieloletni dylemat kury-jajka gnębiący naukowców zajmujących się problemem starzenia. Założyciel SENS Research Foundation podkreśla domniemaną jałowość podejścia zarówno współczesnej gerontologii, które woli łoić ogromne pieniądze na rzecz optymistycznego projektu spowalniania procesów metabolicznych, jak i geriatrii, skupiającej się na zwalczaniu skutków wieloletnich, nagromadzonych uszkodzeń, jednocześnie lekceważąc ich przyczyny.

Słowami samego de Greya:

W rzeczywistości istnieje jeszcze trzecie podejście, które było prawie całkowicie pomijane aż do momentu, kiedy około 12 lat temu zacząłem je promować. Nazywam je Podejściem Konserwacyjnym (Maintenance Approach), które mówi: “Nie próbujmy spowalniać procesu, w którym metabolizm powoduje uszkodzenia (gerentologiczne), a także nie próbujmy zwalczać tego procesu, w którym uszkodzenia ostatecznie prowadzą do tych patologii, tych chorób i niepełnosprawności (geriatryczne); zamiast tego, oddzielmy te dwa procesy od siebie, okresowo interweniując i naprawiając te uszkodzenia, kiedy są jeszcze sub-patogenne, a nie na poziomie, na którym powodują patologie, kiedy są jeszcze tolerowane przez organizm”.

Rozwiązanie problemu tkwi więc, według założyciela SENS, w zwerbowaniu maksymalnej ilości kapitału gospodarczego i państwowego pod banerem walki o długowieczność.

Jak nauki medyczne mogą spowolnić starzenie się?

Laboratoria na całym świecie są wypełnione długo żyjącymi szczurami, myszami, muchami i robakami, i to już od lat 90-tych. Inżynieria genetyczna i inne interwencje były stosowane u wielu gatunków w celu zmiany procesów metabolicznych, aby spowolnić tempo starzenia – spowolnić tempo, w jakim gromadzą się uszkodzenia. Istnieje wiele różnych sposobów na przedłużenie życia w ten sposób, większość z nich daje zysk 10-30% w badaniach długości życia szczurów lub myszy. Niektóre z nich zwiększają działanie procesów porządkowych w komórkach, inne obniżają tempo, w jakim szkodliwe reaktywne cząsteczki są generowane wewnątrz komórek, a jeszcze inne nie są jeszcze w pełni poznane.

Nie wiadomo, jak duży wpływ tego typu terapie będą miały na ludzi, ale panuje zgoda, że jakikolwiek przyrost długości życia będzie niewielki w porównaniu z tym, co dzieje się u krócej żyjących zwierząt. Ograniczenie kalorii, na przykład, przedłuża życie u myszy do 40%, ale na pewno nie robi tego u ludzi, chociaż produkuje bardzo korzystne zmiany w krótkoterminowych środków zdrowia. Podobnie, rekordzista w długowieczności myszy polega na wyłączeniu genu receptora hormonu wzrostu, w wyniku czego myszy karłowate żyją 60-70% dłużej niż ich rówieśnicy. Podobna populacja istnieje w wyniku naturalnej mutacji u ludzi: karły typu Laron, które są odporne na raka i cukrzycę, ale nie wydaje się, by żyły dłużej niż reszta z nas.

Droga do stworzenia terapii opartej na metodzie spowalniania starzenia u zwierząt laboratoryjnych polega na poszukiwaniu lub projektowaniu kandydatów na leki, które mogą odtworzyć niektóre ze zmian genetycznych dokonanych u zwierząt laboratoryjnych i które mają minimalne skutki uboczne. Jak dotąd proces ten nie przyniósł jeszcze rezultatów, które trafiłyby do kliniki, ale to naprawdę tylko kwestia czasu. Rozwój leków jest procesem wysoce regulowanym, bardzo drogim i bardzo powolnym.

Jak nauki medyczne mogą odwrócić starzenie?

Jeśli starzenie się jest spowodowane przez uszkodzenia, to odwrócenie starzenia się – odmłodzenie – można osiągnąć poprzez naprawę tych uszkodzeń. Wymagałoby to stworzenia ukierunkowanych terapii i nowych form biotechnologii medycznej, które są nieco bardziej wyrafinowane niż dzisiejszy główny nurt medycyny opartej na lekach. Na szczęście, dla każdej opisanej powyżej formy uszkodzenia istnieje przynajmniej jedna znana metoda naprawy: te terapie naprawcze można dziś opisać bardzo szczegółowo, a wszystko , co według proponentów stoi między nami a odmłodzeniem, to praca potrzebna do zatwierdzenia i rozwoju tych nowych technologii medycznych.

Fundacja SENS Research Foundation

SENS to skrót od Strategies for Engineered Negligible Senescence, szczegółowego planu badań, który określa jak opracować terapie zdolne do naprawy wszystkich form uszkodzeń komórkowych i molekularnych, które powodują starzenie się. Po zrealizowaniu tego pakietu terapii będzie można odwrócić degeneracyjne efekty starzenia się u osób starszych, uzyskując rzeczywiste odmłodzenie. Rozwój i wzrost słabiej finansowanych linii badań SENS jest w dużej mierze koordynowany przez SENS Research Foundation, organizację charytatywną wspieraną przez wybitnych filantropów i znanych badaczy. Inne projekty SENS mają znacznie lepsze i szersze wsparcie, a rosnąca liczba niezależnych grup badawczych i firm pracuje nad aspektami całości. Fundacja Badawcza SENS finansuje grupy badawcze w znanych laboratoriach w USA i Europie, a jej założyciele regularnie opowiadają się za skierowaniem większych środków na cel, jakim jest odmłodzenie człowieka.

Inicjatywy i Badania SENS:

Każda z podstawowych form uszkodzeń, które razem powodują starzenie się, jest uwzględniona w planie SENS i jest przedmiotem bieżących badań naukowych, a w niektórych przypadkach rozwoju terapii klinicznych:

1) Badania nad komórkami macierzystymi i medycyna regeneracyjna dostarczają bardzo obiecujących odpowiedzi na degenerację spowodowaną utratą komórek. Jest to jedyny obszar, w którym niewiele trzeba zrobić poza obserwowaniem, jak istniejące środowisko badawcze pracuje nad tym problemem.

2) SENS proponuje usunięcie wszystkich mechanizmów wydłużających telomery jako sposób na wyeliminowanie raka rozumianego jako biologiczną możliwość człowieka. Bez tych mechanizmów nowotwory nie mogą rosnąć ani się replikować. Do blokowania genów wydłużających telomery mogą być stosowane leki lub terapie genowe.

3) Podejście SENS do uszkodzeń mitochondrialnego DNA polega na zastosowaniu terapii genowej w celu skopiowania mitochondrialnego DNA do jądra komórkowego. Szereg innych potencjalnych strategii istnieje w celu zastąpienia lub naprawy mitochondriów i ich DNA; istnieje wiele opcji dla bliskiego leczenia tej formy uszkodzenia.

4) Chemiczny złom, który skleja i zmienia ważne białka w macierzy pozakomórkowej na zewnątrz naszych komórek, wywołując szkodliwe efekty, takie jak usztywnienie naczyń krwionośnych, składa się w przeważającej mierze ze związku zwanego glukozepanem. Naukowcy mogą pracować nad zaprojektowaniem leków, które bezpiecznie rozbiją i usuną glukozepan.

5) Do selektywnego niszczenia komórek starzejących się można zastosować wiele strategii, z których wiele jest obecnie opracowywanych w środowisku badaczy nowotworów: istnieje wiele podobieństw między metodami, które mogą być stosowane do identyfikacji i niszczenia komórek nowotworowych i komórek starzejących się. Na przykład badacze mogliby poinstruować komórki odpornościowe pacjenta, aby namierzyły komórki starzejące się w celu ich zniszczenia na podstawie ich charakterystycznej chemii powierzchniowej – jest to technika, która jest bardzo aktualna w badaniach nad rakiem.

6) Terapie immunologiczne są również potencjalnym sposobem na namierzenie i zniszczenie amyloidu i są obecnie opracowywane jako leczenie choroby Alzheimera, w której występują widoczne blaszki amyloidowe.

7) Aby rozbić i usunąć odporne odpady metaboliczne wewnątrz naszych komórek, naukowcy mogą pracować nad identyfikacją enzymów bakteryjnych, które skutecznie wykonują zadania oczyszczania, z którymi organizm nie może sobie poradzić. Wiemy, że te enzymy istnieją, ponieważ żadne pozostałości tych uszkodzonych białek nie pozostają na cmentarzach i w innych, podobnych miejscach. Naukowcy z SENS dotychczas odkryli sposób na wychodowanie odpowiednich enzymów bakteryjnych rozkładających skankowe i żylne odłoża cholesterolu.

SENS jest ważny, ponieważ pozostaje jednym z bardzo niewielu punktów zbornych w społeczności naukowej dla osób zainteresowanych stworzeniem środków do odmładzania człowieka, a z pewnością wciąż najważniejszą z tych grup. Jest to jedyna organizacja przyjmująca darowizny na cele charytatywne, przeznaczone na finansowanie badań niezbędnych do realizacji terapii odmładzających. Co więcej, w tym momencie koszt ukończenia wszystkich różnych terapii SENS do punktu, w którym można przeprowadzić próby odmładzające na zwierzętach laboratoryjnych jest porównywalny z kosztem próby opracowania pojedynczego leku na spowolnienie starzenia. W rzeczywistości szacowany koszt SENS został już kilkakrotnie wydany w ciągu ostatniej dekady na różne linie badań nad lekami spowalniającymi starzenie, z których żadna nie przyniosła jeszcze znaczących rezultatów.

Realizacja SENS jest również skutecznym sposobem rozstrzygnięcia sporu o pierwotną przyczynę starzenia się: czy starzenie się jest spowodowane przez uszkodzenia, czy też jest spowodowane przez programy genetyczne, które w

Jaki jest stan postępu w dziedzinie zabiegów SENS w celu odwrócenia starzenia się?

Oś czasu

Poniższa oś czasu odnosi się do niektórych ważnych wydarzeń i postępów w biotechnologii odmładzania z ostatnich lat, od powolnego i przyrostowego początku do obecnego, bardziej szybkiego tempa. Jest to z konieczności wysokopoziomowy i skąpy przegląd, próba uchwycenia większego obrazu bez wnikania w szczegóły. Obserwowanie postępu badań na wczesnym etapie z roku na rok może być frustrującym procesem, ale jak pokazuje usuwanie komórek starzejących się, kiedy dziedzina osiąga punkt krytyczny opłacalności i wsparcia, sprawy toczą się bardzo szybko.

2002

Pierwsza z prac Aubrey’a de Grey’a, opisująca SENS jako ukierunkowane na cel podejście do leczenia starzenia się jako stanu chorobowego, zostaje opublikowana w Annals of the New York Academy of Sciences.

2003

Powstaje Fundacja Methuselah, a jej założyciele ustanawiają Mprize for longevity science, nagrodę badawczą mającą na celu pobudzenie większego zainteresowania przedłużeniem zdrowego życia.

Pierwsza konferencja akademicka skupiona na SENS odbywa się w Wielkiej Brytanii pod auspicjami Międzynarodowego Stowarzyszenia Gerontologii Biomedycznej.

2004

Fundacja Methuselah zaczyna gromadzić 300, podstawową grupę darczyńców, którzy będą mieli wpływ na przebieg orędownictwa i rozwój biotechnologii odmładzania. Ich fundusze zasilają wczesną pracę fundacji, a niektórzy z nich rozpoczynają własne inicjatywy w późniejszych latach.

2005

Osoba, której tożsamość do dziś pozostaje tajemnicą, przekazuje Fundacji Methuselah 1 milion dolarów na rozszerzenie puli nagród Mprize.

Fundacja Methuselah rozpoczyna finansowanie (a) badań nad  , poszukując enzymów w bakteriach glebowych zdolnych do konsumowania odpadów metabolicznych związanych z wiekiem, oraz (b) alotopowej ekspresji genów mitochondrialnych, mając na celu usunięcie skutków uszkodzenia mitochondriów w procesie starzenia.

Fundacja Methuselah sponsoruje Supercentenarian Research Foundation, wspierając program autopsji superstulatków. W ciągu kilku następnych lat wykazuje to, że amyloidoza transtyretyny jest główną przyczyną śmierci.

2006

Peter Thiel publicznie wspiera badania SENS grantem w wysokości 3,5 miliona dolarów.

Naukowcy po raz pierwszy demonstrują tworzenie indukowanych pluripotencjalnych komórek macierzystych, które stanowią podstawę dla wielu przyszłych działań medycyny regeneracyjnej, mających na celu zastąpienie komórek utraconych w wyniku starzenia się.

2008

Fundacja Methuselah rozszerza finansowanie ekspresji allotopowej, aby wesprzeć francuską grupę badawczą, która na podstawie tej pracy założy Gensight Biologics. Fundacja ogłasza również rozpoczęcie inicjatyw badawczych dla większości pozostałych programów SENS: oczyszczanie komórek starzejących się, usuwanie odpadów metabolicznych takich jak amyloid i wiązania krzyżowe oraz badanie alternatywnego wydłużania telomerów (ALT) w kontekście raka.

Pierwsza amerykańska konferencja SENS odbywa się na UCLA.

2009

Fundacja Badań SENS wyodrębnia się z Fundacji Methuselah, aby skupić się całkowicie na badaniach nad odmładzaniem SENS.

GSK i Pentraxin Therapeutics rozpoczynają współpracę w celu opracowania terapii zdolnej do usuwania amyloidu transtyretynowego.

Fundacja Methuselah dokonuje pierwszej zewnętrznej inwestycji w startup Organovo zajmujący się drukowaniem tkanek.

2010

Roczny budżet SENS Research Foundation osiąga 1 milion dolarów. Fundacja tworzy obiekt laboratoryjny w Mountain View w Kalifornii dla bieżących wewnętrznych projektów badawczych.

Jason Hope przekazuje Fundacji SENS Research 500 000 dolarów na rozpoczęcie programu badawczego mającego na celu opracowanie skutecznego środka do usuwania wiązań krzyżowych dla glukozepanu u ludzi.

Naukowcy odkrywają, że przeszczepienie młodej grasicy do starej myszy przywraca funkcje immunologiczne i przedłuża życie.

2011

Aubrey de Grey przeznacza większość swojego $16.5M majątku netto na finansowanie badań SENS.

Fundacja Badań SENS finansuje wewnętrzne lub zewnętrzne projekty badawcze we wszystkich siedmiu obszarach badań nad odmładzaniem SENS. Niektóre z nich są na bardzo wczesnym etapie, koncentrują się na tworzeniu narzędzi lub odkryć, podczas gdy inne budują podstawy terapii.

Pierwsza demonstracja ukierunkowanego usuwania komórek starzejących się przeprowadzona przez niezależną grupę badawczą, przynosząca korzyści u myszy z przyspieszonym procesem starzenia się.

Fundacja Methuselah rozpoczyna inicjatywę inżynierii tkankowej New Organ.

2012

Założenie firmy Gensight Biologics w celu komercjalizacji alotopowej ekspresji mitochondrialnego genu ND4, opartej na programie badawczym wspieranym początkowo przez Methuselah Foundation, a następnie SENS Research Foundation.

Fundacja Badań SENS demonstruje enzymy bakteryjne, które mogą rozkładać 7-ketocholesterol w hodowli komórkowej.

Wspierana przez Fundację Methuselah firma Organovo zajmująca się drukowaniem tkanek wchodzi na giełdę NASDAQ.

Zostaje założona firma Covalent Bioscience, aby rozwijać prace nad katalitycznymi przeciwciałami (lub katabodami), które mają usuwać amyloid związany z chorobą Alzheimera.

2013

Gensight Biologics pozyskuje 32 mln dolarów w serii A.

Fundacja Methuselah ogłasza nagrodę w wysokości 1 miliona dolarów za badania nad inżynierią tkankową wątroby w ramach inicjatywy New Organ. W tym roku fundacja wspiera również finansowo inicjatywy związane z bankowaniem organów w Organ Preservation Alliance.

Ważne Hallmarks of Aging position paper zostaje opublikowany, autorzy biorą przykład z propozycji badawczych SENS odmładzania, ale rzeźbią swój własny pogląd na uszkodzenia i naprawy.

Google Ventures uruchamia Calico, dodając duże wsparcie dla badań nad starzeniem się z wielkością i rozgłosem inwestycji. Niestety Calico skupia się na obszarach badań nad starzeniem się niezwiązanych z odmładzaniem.

Zostaje założona firma Cenexys, która ma pracować nad stworzeniem środków do selektywnego niszczenia komórek starzeniowych w starzejących się tkankach.

2014

Fundacja Methuselah i SENS Research Foundation zapewniają fundusze zalążkowe na uruchomienie Oisin Biotechnologies, w celu opracowania metody ukierunkowanego usuwania komórek starzejących się.

Fundacja SENS Research rozpoczyna serię konferencji Rejuvenation Biotechnology, łącząc przemysł i środowiska akademickie w celu ułatwienia rozwoju terapii odmładzających.

Po Hallmarks of Aging, wiodący badacze publikują swoje stanowisko Seven Pillars of Aging, ponownie odzwierciedlając długoletni pogląd SENS na starzenie się i jego leczenie.

Fundacja Badawcza SENS finansuje rozwój katabodów do rozbijania amyloidu transtyretynowego, a prace te są bardzo obiecujące.

Human Rejuvenation Technologies zostaje założona w celu skomercjalizowania leczenia miażdżycy opartego na podejściu programu SENS Research Foundation LysoSENS do oczyszczania metabolicznych związków odpadowych.

2015

Roczny budżet SENS Research Foundation osiąga 5 milionów dolarów.

Laboratorium Spiegla w Yale ogłasza metodę tworzenia glukozepanu, istotnego i do tej pory brakującego narzędzia potrzebnego do opracowania leków przerywających wiązania krzyżowe glukozepanu. Prace te zostały sfinansowane przez SENS Research Foundation.

Zespół badawczy demonstruje pierwsze kandydatury leków senolitycznych zdolnych do selektywnego niszczenia komórek starzejących się. Po tym punkcie liczba kandydatów na leki rośnie dość szybko.

Pentraxin Therapeutics ogłasza pozytywne wyniki w próbie ukierunkowanego usuwania amyloidu transtyretyny. W międzyczasie pojawiają się dowody od innych grup na to, że amyloid transtyretynowy ma większy wpływ na choroby związane z wiekiem niż wcześniej sądzono.

Praca Fundacji Badawczej SENS nad sabotowaniem ALT w celu powstrzymania raka otrzymuje więcej uwagi. Tymczasem postępy są zgłaszane na drugiej połowie blokady przedłużenia telomerów, ingerując w działanie telomerazy, obszar, w którym uczestniczy wiele grup.

Fundacja Methuselah dokonuje inwestycji założycielskiej w Leucadia Therapeutics w celu realizacji nowatorskiego podejścia do skutecznego leczenia choroby Alzheimera.

Program badawczy produkujący katabody zdolne do rozbijania amyloidu transtyretynowego zostaje przekazany do Covalent Bioscience w celu rozwoju klinicznego.

2016

Ichor Therapeutics rozpoczyna komercyjny rozwój metody oczyszczania siatkówki z odpadów metabolicznych, opartej na technologii opracowanej w programie SENS Research Foundation LysoSENS.

Gensight Biologics wykazuje sukces w próbie mitochondrialnej alotopowej ekspresji ND4 jako sposobu leczenia dziedzicznych mutacji tego genu. Technologia bazowa jest sprawdzona. W międzyczasie naukowcy z SENS Research Foundation z powodzeniem demonstrują alotopową ekspresję ATP6 i ATP8.

Po ponad dekadzie głośnych niepowodzeń, amyloid-β zostaje w końcu usunięty z mózgu w małym badaniu na ludziach przy użyciu podejścia immunoterapeutycznego.

Fundacja Badawcza SENS finansuje program odkrywania leków w celu znalezienia kandydatów, którzy mogą zakłócać ALT, a tym samym hamować wydłużanie telomerów, od których zależy rozwój raka.

Cenexys zostaje przekształcony w Unity Biotechnology i skupia się na lekach senolitycznych. Zaangażowani badacze pokazują, że usuwanie komórek starzejących się u normalnych myszy powoduje 25% wydłużenie mediany długości życia. Później, w 2016 roku, firma pozyskuje $116M w funduszach venture.

Inne prace nad usuwaniem komórek starzejących się w ciągu roku pokazują przywrócenie funkcji w starzejącej się tkance płucnej i poprawę zdrowia naczyń krwionośnych. Nowe dowody potwierdzają rolę komórek starzejących się w chorobie zwyrodnieniowej stawów, a także w miażdżycy, immunosenescencji i retinopatii cukrzycowej.

Fundacja Methuselah uruchamia nagrodę badawczą w wysokości 500 000 dolarów w dziedzinie inżynierii tkankowej we współpracy z NASA.

Michael Greve zobowiązuje się do przekazania 10 milionów dolarów na finansowanie badań SENS i startupów firm biotechnologicznych, które powstaną w wyniku tych badań.

2017

Istnieje obecnie blisko dziesięć różnych kandydatów na leki senolityczne z otwarcie opublikowanymi dowodami, a więcej w rurociągu.

Oisin Biotechnologies ogłasza, że ich technologia usuwania komórek starzejących się może być również stosowana do komórek nowotworowych, zgłaszając udane badania na zwierzętach dotyczące ablacji guzów.

Shift Bioscience rozpoczyna prace nad nowatorskim podejściem do przywracania funkcji mitochondrialnych w starych tkankach za pomocą małych cząsteczek, wymuszając większą konkurencję o ograniczone części składowe białek, co faworyzuje funkcjonalne mitochondria w stosunku do zużytych, uszkodzonych.

Fundacja Methuselah uruchamia Fundusz Methuselah, aby poprowadzić więcej startupów biotechnologicznych związanych z odmładzaniem do sukcesu. Pierwszą finansowaną firmą pod tym nowym parasolem organizacyjnym jest Leucadia Therapeutics, pracująca nad sposobem przywrócenia naturalnych kanałów drenażowych dla płynu mózgowo-rdzeniowego, które zawodzą z wiekiem. Ma to pomóc w ograniczeniu gromadzenia się szkodliwych odpadów metabolicznych w mózgu.

Betterhumans, związane z Towarzystwem Ratowania Starszych, rozpoczyna prowadzenie małych ludzkich badań pilotażowych kandydatów na leki senolityczne.

Znany inwestor Jim Mellon ogłasza starzenie się jako swój kolejny cel, oferuje wsparcie dla podejścia SENS w swojej książce Juvenescence i zaczyna inwestować w firmy pracujące nad środkami do leczenia starzenia się.

The Pineapple Fund i Vitalik Buterin przekazują 4,4 mln dolarów w kryptowalucie na rzecz SENS Research Foundation.

2018

Wpływowa firma venture Y Combinator uruchamia YC Bio, ukierunkowaną wprost na finansowanie startupów pracujących nad leczeniem starzenia się. Obecnie istnieje co najmniej pięć funduszy venture dedykowanych inwestowaniu w startupy pracujące nad leczeniem starzenia się jako stanu medycznego. Laura Deming rozszerza rozmiar swojego Longevity Fund i uruchamia inkubator Age1 dla firm pracujących nad starzeniem.

Unity Biotechnology do połowy 2018 roku zebrała ogromną ilość pieniędzy, złożyła wniosek o IPO i choć wyjaśniła niektóre cele senolityczne, które rozwijają, nie zgłosiła jeszcze wyników badań na ludziach.

Gensight Biologics prowadzi badania III fazy nad alotopową ekspresją genów mitochondrialnych w celu leczenia dziedzicznych schorzeń ślepoty. Jedna z prób kończy się niepowodzeniem z przyczyn technicznych, ale daje lepszy niż przewidywany przyrost wzroku u pacjentów. To, że alotopowa ekspresja może działać, jest już dobrze udokumentowane.

Reason uruchamia startup Repair Biotechnologies, aby pracować nad projektami z zakresu badań nad odmładzaniem.

Cleara Biotech zostaje założona, aby rozwijać podejście FOXO4-DRI do oczyszczania komórek starzejących się jako terapii, a Senolytic Therapies pojawia się z opartą na nanorurkach metodą selektywnego dostarczania środków zabijających komórki do komórek starzejących się.

Opublikowano więcej danych o terapiach senolitycznych na zwierzętach, dostarczając dowodów na skuteczność fisetyny i piperlonguminy w usuwaniu komórek starzejących się u myszy. Przedstawiono również dalsze dowody na temat kombinacji dasatinibu i kwercetyny, wzmacniając dane dotyczące jej użyteczności. Frakcje w obrębie tradycyjnego rynku “anti-aging” zaczynają zwracać na siebie uwagę i zaczynają na poważnie opowiadać się za powszechnym stosowaniem tych metod leczenia.

Firma Revel Pharmaceuticals rozpoczyna komercyjny rozwój prac nad terapiami rozrywającymi wiązania krzyżowe glukozepanu, prowadzonych przez Laboratorium Spiegla w Yale.

Obecnie istnieją cztery różne immunoterapie wykazane w celu usunięcia pewnego stopnia amyloidu z mózgów pacjentów z chorobą Alzheimera, chociaż dalszy rozwój do użytku klinicznego pozostaje wyzwaniem.

2019

Szereg dużych funduszy, private equity i firm zajmujących się rozwojem biznesu zebrało setki milionów dolarów, aby włożyć je w przemysł długowieczności: Juvenescence, Life Biosciences, Longevity Vision Fund i tak dalej. Wykazują one różnorodne modele rozwoju spółek portfelowych i obszarów zainteresowania, ale tylko Juvenescence silnie wspiera programy odmładzania w stylu SENS.

Publikowane są pierwsze wyniki ostrożnych, pilotażowych badań na ludziach terapii senolitycznych. Klinika Mayo donosi, że senolityczne leczenie dasatinibem i kwercetyną faktycznie oczyszcza komórki starzejące się u ludzi, podobnie jak u myszy. Rozpoczynają się kolejne próby, które trwają przez cały rok.

Liczne dalsze firmy senolityczne pojawiają się na widok publiczny w ciągu roku, rozwijając różne strategie niszczenia komórek starzejących się. Obecnie jest ich zbyt wiele, by wymieniać nowe firmy.

Shift Bioscience pozyskuje kapitał zalążkowy po demonstracji in vivo ich podejścia do przywracania funkcji mitochondrialnych.

SENS Research Foundation wydziela Underdog Pharmaceuticals w celu opracowania sposobu usuwania 7-ketocholesterolu z tkanek miażdżycowych, zmniejszając w ten sposób dysfunkcję makrofagów, która jest kluczowa dla tego stanu.

Zasób Aging Biotech Info donosi, że istnieje obecnie 50 do 100 firm w branży długowieczności, w zależności od tego, jak ktoś definiuje, czy leczenie jest ukierunkowane na starzenie się, czy nie. Być może aż 20 z tych firm jest zdecydowanie lub prawdopodobnie ukierunkowanych na mechanizmy starzenia związane z SENS.

2020

Badania na zwierzętach dotyczące podejść senolitycznych, które oczyszczają komórki starzejące się, wykazują obecnie odwrócenie postępu choroby w wielu chorobach związanych z wiekiem. Tylko w 2020 r. opublikowano nowe badania na zwierzętach, które dostarczyły pozytywnych danych na temat znaczenia komórek starzeniowych dla progresji choroby lub leczenia senolitycznego dla odwrócenia stanu choroby w co najmniej 20 schorzeniach związanych z wiekiem.

Nadal pojawia się wiele nowych, mniejszych funduszy dedykowanych branży długowieczności i chętnych do inwestowania w projekty związane z SENS, takich jak Longevitytech.fund i LongeVC.

Revel Pharmaceuticals otrzymuje fundusze zalążkowe od Kizoo Technology Ventures i innych, aby kontynuować prace nad lekami przerywającymi wiązania krzyżowe glukozepanu.

UNITY Biotechnology nie udaje się przeprowadzić badania II fazy zlokalizowanej terapii senolitycznej w leczeniu choroby zwyrodnieniowej stawów, co jest szeroko dyskutowane w środowisku deweloperów.

OneSkin zaczyna sprzedawać miejscowy senoterapeutyk poprzez ścieżkę regulacyjną dla kosmetyków, który w swoich testach wykazał, że zmniejsza obecność komórek starczych w starzejącej się skórze. Może to być lek senolityczny lub nie, biorąc pod uwagę, że miejscowe stosowanie rapamycyny może również zmniejszyć liczbę komórek starzejących się w skórze poprzez mechanizmy inne niż bezpośrednie niszczenie komórek starzejących się, raczej korzystnie regulując równowagę pomiędzy tworzeniem i niszczeniem tych błędnych komórek.

2021

Michael Greve z Kizoo Technology Ventures stworzył fundusz o wartości 300 milionów euro, którego celem jest inwestowanie w firmy biotechnologiczne związane z SENS.

Aging Biotech Info liczy obecnie 170 firm pracujących nad sposobami leczenia starzenia się. Tylko część z tych firm pracuje nad mechanizmami przyczynowymi starzenia się w sposób, który jest istotny dla podejścia SENS do starzenia się, ale liczba ta rośnie z roku na rok.

Powoli pojawia się zwiększony zakres finansowania dla więcej niż tylko kilku wiodących firm w tej przestrzeni. Na przykład firma Oisin Biotechnologies pozyskała 5 milionów dolarów w tym, piątym roku działalności, aby rozszerzyć prace nad swoją platformą programowalnej terapii genowej. Firma Underdog Pharmaceuticals pozyskała w drugim roku działalności 10 milionów dolarów, aby wprowadzić do badań klinicznych swoją metodę sekwestracji 7-ketocholesterolu za pomocą małych cząsteczek. Jest to reprezentatywne dla inwestycji dokonanych w wielu innych firmach biotechnologicznych na etapie przedklinicznym skoncentrowanych na starzeniu się.

Wydarzenie związane z darowizną w kryptowalucie dostarczyło 28 milionów dolarów Fundacji Badawczej SENS na kontynuację badań podstawowych nad terapiami odmładzającymi opartymi na naprawie.

Fundacja Methuselah otrzymała dużą darowiznę kryptowaluty ELON od Vitalika Buterina, która do końca 2021 roku była warta kilkaset milionów dolarów.

Kilka firm, w tym Cellvie i Mitrix są finansowane w celu pracy nad transfuzją mitochondriów jako podejściem do przynajmniej tymczasowego przywrócenia młodzieńczej funkcji mitochondriów.

Dlaczego dążenie do spowolnienia starzenia się jest złą strategią?

Obecnie brakuje nam co najmniej 20 lat do pierwszego kompleksowego zestawu skutecznych terapii spowalniających lub odwracających starzenie, nawet w najbardziej prawdopodobnych scenariuszach – choć niektóre elementy tego zestawu pojawią się prawdopodobnie wcześniej. Wielu z nas zestarzeje się do tego czasu: metody spowalniania starzenia, które działają poprzez zmniejszenie tempa, w którym gromadzą się uszkodzenia, zrobi bardzo mało dla kogoś, kto jest już w wieku i bardzo uszkodzony. Terapia, która może nawet częściowo odwrócić starzenie się przez naprawę szkód, które powodują degenerację, będzie o wiele bardziej korzystna dla starych ludzi. Co więcej, terapia, która naprawia uszkodzenia może być stosowana w kółko, ponieważ uszkodzenia pojawiają się z upływem czasu, i zapewni korzyści za każdym razem, gdy jest stosowana. Leki, które spowalniają starzenie musiałyby być przyjmowane na bieżąco, produkując tylko niewielką, krótkotrwałą korzyść z każdą dawką, a efektem końcowym jest nadal to, że dana osoba będzie się starzeć do śmierci. Dla porównania, zestaw wystarczająco skutecznych terapii naprawczych mógłby być podejmowany raz na kilka lat, aby w nieskończoność powstrzymywać postęp starzenia.

Jak długo potrwa opracowanie terapii medycznych przedłużających życie?

Pytania o czas mają wartość pieniężną. W ciągu ostatniej dekady przybliżone szacunki dotyczące w pełni finansowanego programu badawczego, mającego na celu jak najszybsze wdrożenie SENS u myszy, oscylowały wokół 1-2 miliardów dolarów w ciągu dziesięciu do dwudziestu lat. Obecnie, biorąc pod uwagę szybki postęp biotechnologii, może to kosztować mniej, ale nie ogromnie mniej. Niestety, większość portfela SENS nie jest obecnie tak dobrze finansowana: roczny budżet Fundacji Badań SENS osiągnął zaledwie 5 milionów dolarów w ciągu ostatnich kilku lat. Z pewnością potrzeba czasu, aby zwiększyć finansowanie całego przemysłu badań nad odmładzaniem do optymalnego poziomu 100 milionów dolarów rocznie lub więcej; jest to poważne przedsięwzięcie obejmujące stworzenie wielu nowych głównych programów badań medycznych na całym świecie. To samo w sobie może wymagać dziesięcioleci, a trudno jest oszacować tempo wzrostu we wczesnych fazach nowego przemysłu. Każda liczba małych, przypadkowych wyborów dokonanych przez dzisiejszych inwestorów i badaczy może zyskać lub stracić lata przyszłego postępu. Wystarczy spojrzeć na usuwanie komórek starzejących się, dziedzinę badań nad starzeniem się, która mimo dowodów przez wiele lat marniała przy minimalnym finansowaniu i zainteresowaniu, aż do niedawnego przypływu funduszy i uwagi. Z technicznego punktu widzenia ta forma terapii odmładzającej mogła wystartować w ten sam sposób niemal w każdym momencie od początku lat 90-tych, a że tak się nie stało, to zwykły pech; przypadek braku właściwych ludzi o właściwych poglądach we właściwym miejscu i czasie.

Wiele organizacji wspierało lub nadal wspiera materialnie Fundację Badań SENS w jej pracy, np. Fundacja Thiel, Fundacja Methuselah, Longecity i wiele innych fundacji filantropijnych zainteresowanych badaniami medycznymi. Szerszy zakres organizacji albo zbiera fundusze na główne prace mające na celu spowolnienie starzenia się, zachęca do zwiększenia poziomu finansowania badań nad starzeniem się, albo przyznaje granty badaczom w tej dziedzinie bez większych intencji przyspieszenia postępu w kierunku dłuższego życia.

 

Tymczasem po drugiej stronie płotu podejmowane są programy odkrywania leków w poszukiwaniu sposobów na umiarkowane spowolnienie starzenia. Wiemy, że przepchnięcie dobrego kandydata na lek przez przeszkody związane z walidacją i regulacją, od wczesnych testów do zastosowania klinicznego, może zająć dekadę i 1 miliard dolarów. W tej chwili nie ma dobrych kandydatów, ale wszystko wskazuje na to, że w ciągu najbliższych kilku lat pojawią się tacy, którzy będą bazować na analogach rapamycyny. Nie jest więc nierozsądne myślenie, że lek pierwszej generacji, który mógłby nieznacznie spowolnić starzenie się u ludzi, może pojawić się w połowie lub pod koniec lat 2020. Nawet w tym momencie społeczność badawcza może nie być w stanie powiedzieć, czy rzeczywiście spowalnia starzenie się u ludzi, jednak w przeciwieństwie do ostatecznej wiedzy, że produkuje pozytywne zmiany w krótkoterminowych środków zdrowia.

Bibliografia:

De Grey, A. D. N. J., & Rae, M. (2007). Ending aging: The rejuvenation breakthroughs that could reverse human aging in our lifetime (1st ed). St. Martin’s Press.
Ellipsic. (2022, February 13). Life Extension and aging research are accelerating. Are we are at the early stages of a potential biotech singularity? [Reddit Post]. R/Singularity. www.reddit.com/r/singularity/comments/srg7y9/life_extension_and_aging_research_are/
Elon Musk Viral Videos (Director). (2018, July 3). Elon Musk “I’m not maximising my life span.” https://www.youtube.com/watch?v=7PElGJ7EcVI
Fight Aging! (n.d.). Fight Aging! Retrieved November 24, 2022, from https://www.fightaging.org
Fight Aging! FAQ. (2013, May 16). Fight Aging! https://www.fightaging.org/faq/
JRE Clips (Director). (2020, February 26). What Causes Human Aging? W/Aubrey de Grey | Joe Rogan. https://www.youtube.com/watch?v=Smdh24ugl50
Kaminskiy, D., & Colangelo, M. (2020). Longevity Industry 1.0—Defining the Biggest and Most Complex Industry in Human History. Deep Knowledge Group.
López-Otín, C., Blasco, M. A., Partridge, L., Serrano, M., & Kroemer, G. (2013). The Hallmarks of Aging. Cell, 153(6), 1194–1217. https://doi.org/10.1016/j.cell.2013.05.039
Maestas, N., Mullen, K. J., & Powell, D. (n.d.). The Effect of Population Aging on Economic Growth, the Labor Force and Productivity. 55.
MrxClips (Director). (2018, August 20). Aubrey de Grey interviewed by Ray Kurzweil. https://www.youtube.com/watch?v=3u6-qWsiim4
Rapold, N. (2014, November 27). From Here (or There) to Eternity. The New York Times. https://www.nytimes.com/2014/11/28/movies/the-immortalists-two-paths-to-outwitting-death.html
Sammers (Director). (2022, October 23). This is how close we are to biological immortality. https://www.youtube.com/watch?v=p8YpnxFgt_Y
Talks at Google (Director). (2018, January 4). The Science of Curing Aging | Aubrey de Grey, PhD | Talks at Google. https://www.youtube.com/watch?v=S6ARUQ5LoUo
TEDx Talks (Director). (2014, March 26). Seeking immortality: Aubrey de Grey at TEDxSalford. https://www.youtube.com/watch?v=T0lvxTm2iLg
TEDx Talks (Director). (2017, January 11). How we can finally win the fight against aging | Aubrey De Grey | TEDxMünchen. https://www.youtube.com/watch?v=AvWtSUdOWVI
The Rejuvenation Roadmap | Lifespan.io. (n.d.). Retrieved November 24, 2022, from https://www.lifespan.io/road-maps/the-rejuvenation-roadmap/
The Rise of Digital De-Ageing: A Pro or Con for Actors? (2020, February 26). https://www.backstage.com/uk/magazine/article/digital-de-ageing-actors-70055/
We Are Building a Future Free of Age-Related Disease. (n.d.). SENS Research Foundation. Retrieved November 24, 2022, from https://www.sens.org/
YourWeeklyCrew (Director). (2022, August 8). ELON MUSK SAYS HE CAN CURE AGING | Full Send Podcast. https://www.youtube.com/watch?v=GTDRyAHHg8A

Leave a comment

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *

Najnowsze komentarze